Kindergrundsicherung – co to jest i czy już obowiązuje w Niemczech?

Być może nazwa Kindergrundsicherung już obiła Ci się o uszy – zapowiadana reforma, nowe podejście do wsparcia rodzin, koniec „starego” systemu. Tymczasem mija kolejny rok, a w praktyce wciąż obowiązuje Kindergeld. Skąd więc tyle szumu wokół świadczenia, które nadal nie funkcjonuje, i dlaczego mimo głośnych zapowiedzi rodzice w Niemczech wciąż rozliczają się według dotychczasowych zasad?

Kindergrundsicherung – co to jest?

Kindergrundsicherung, czyli "podstawowe zabezpieczenie dla dzieci", jest planowanym wsparciem finansowym, które miałoby zastąpić dotychczas funkcjonujący zasiłek rodzinny w Niemczech. Głównym celem Kindergrundsicherung miałoby być zagwarantowanie wszystkim dzieciom w Niemczech minimalnych warunków do życia, edukacji i rozwoju, niezależnie od sytuacji materialnej rodziny.

Według założeń Nowe świadczenie ma przyczyniać się do zniwelowania ubóstwa wśród dzieci i stworzenia równej szansy na rozwój. Fundusze przyznawane w ramach Kindergrundsicherung mają obejmować dwie główne części: podstawowe wsparcie oraz dodatkową pomoc uzależnioną od dochodu rodziny. Taki model ma z jednej strony pomóc wszystkim dzieciom, z drugiej – skoncentrować dodatkowe środki tam, gdzie sytuacja finansowa jest trudna.

Czy świadczenie Kindergrundsicherung weszło w życie?

Plany wprowadzenia Kindergrundsicherung nadal formalnie istnieją, jednak należy wyraźnie podkreślić, że świadczenie to obecnie nie funkcjonuje. Reforma nie weszła w życie ani w 2025 roku, ani nie została uruchomiona w 2026 – projekt został zawieszony i przesunięty na późniejszy termin. Niemiecki rząd wskazał na brak wystarczających środków budżetowych, ponieważ szacowany koszt reformy wynosi około 6–7 miliardów euro rocznie. Z tego względu Kindergrundsicherung nie została uwzględniona w budżecie na lata 2025–2026.

Obecnie trwają jedynie dalsze, odroczone prace koncepcyjne. Część założeń reformy miałaby zostać wdrożona najwcześniej w drugiej połowie 2026 roku, natomiast pełne wejście w życie rozważane jest dopiero po 2027 roku. Należy jednak zaznaczyć, że są to wyłącznie wstępne deklaracje – Kindergrundsicherung na ten moment nie obowiązuje i nie jest wypłacane jako świadczenie. Do czasu oficjalnego przyjęcia ustawy i jej wdrożenia system wsparcia rodzin w Niemczech opiera się na dotychczasowych rozwiązaniach, takich jak Kindergeld czy inne obowiązujące świadczenia socjalne.

Zastanawiając się, czy doczekamy wprowadzenia nowego świadczenia, sprawdźmy, czym pierwotnie miało ono być i jak miałoby różnić się od obecnego zasiłku rodzinnego.

Ile miało wynosić Kindergrundsicherung?

Planowany nowy zasiłek na dzieci w Niemczech, Kindergrundsicherung, miałby składać się z dwóch głównych elementów. Pierwszym jest podstawa, czyli dotychczasowy zasiłek rodzinny Kindergeld, wynoszący przynajmniej 250 euro miesięcznie – są to dane jeszcze z 2024 roku, gdy pierwszy raz usłyszeliśmy o nowym projekcie. Aktualnie do budżetu Niemiec na 2026 rok wpisano podwyżkę Kindergeld do 259 euro, co oznacza wzrost o 4 euro w porównaniu z poprzednią kwotą – o nowych proponowanych stawkach Kindergrundsicherung nie słychać.

Drugim składnikiem jest kwota dodatkowa, której wysokość zależeć ma od wieku dziecka, jego indywidualnych potrzeb oraz dochodów rodziców. W założeniach wsparcie finansowe dla rodziców miało wynieść maksymalnie 636 euro dla starszych dzieci i 530 euro dla młodszych, a wysokość świadczenia rosnąć w miarę niższych dochodów rodziny.

Jak widać, planowo Kindergrundsicherung nie zastępuje Kindergeld, a raczej integruje je jako jego część. Reforma przewidywała regularne podwyżki kwoty bazowej co dwa lata, co oznaczałoby bardziej uregulowane tempo wzrostu wsparcia finansowego niż dotychczas, kiedy zmiany te następowały w różnym odstępie czasu – czasem co rok, czasem co półtora lub dwa lata.

Dla kogo Kindergrundsicherung?

Kindergrundsicherung miałby przysługiwać wszystkim dzieciom, które mieszkają na stałe na terenie Niemiec, niezależnie od ich narodowości. To oznacza, że program ma obejmować również dzieci imigrantów – w praktyce każdy rodzic mieszkający i pracujący legalnie w Niemczech będzie mógł złożyć wniosek o Kindergrundsicherung na swoje dziecko, jeżeli spełnione są określone kryteria dochodowe.

Nastąpić mają jednak pewne zmiany – Kindergrundsicherung będzie dostępne dla dzieci i młodzieży aż do 27. roku życia w przypadku studentów. Dorosłe dzieci zarejestrowane w urzędzie pracy będą mogły korzystać ze świadczenia do 25. roku życia.

Wnioskodawcą świadczenia ma być jeden z rodziców, który spełnia warunek posiadania dziecka lub dzieci, by móc ubiegać się o zasiłek rodzinny w Niemczech. Nie wiadomo jeszcze, czy świadczenie byłoby dostępne w przypadku, gdy jedno z rodziców z dziećmi mieszka poza granicami Niemiec, można jednak założyć, że obowiązywać będą aktualne przepisy.

Nowy system ma również na celu ograniczenie biurokracji – rodzice nie będą musieli składać wielu dokumentów, ponieważ dane na temat dochodu będą automatycznie weryfikowane przez systemy administracyjne. Dzięki temu Kindergrundsicherung ma być przyznawane szybciej i bardziej przejrzyście, co ma zachęcić większą liczbę rodzin do ubiegania się o wsparcie.

Kto miałby odpowiadać za wypłatę Kindergrundsicherung?

Kindergrundsicherung miałby być obsługiwany przez Federalną Agencję Pracy (Bundesagentur für Arbeit), która odpowiadać będzie za wypłatę świadczeń. To spora zmiana, ponieważ za świadczenia rodzinne odpowiedzialne były kasy rodzinne (Familienkasse).

Dlatego powstać ma nowy system elektroniczny oraz serwis internetowy, umożliwiający składanie wniosków online. Rządzący w Niemczech zapowiadają, że proces ten ma być bardziej przyjazny i cyfrowy, aby ułatwić dostęp do świadczeń większej ilości osób. Wnioski będzie można również składać bezpośrednio w urzędach, a część z nich nadal będzie rozpatrywana przez Kasy Świadczeń Rodzinnych.

Kindergrundsicherung a Kindergeld – jakie miały być różnice?

Kindergeld jest przyznawane jednolicie dla wszystkich rodzin, niezależnie od ich dochodu, co było postrzegane jako sprawiedliwe, ale również jako niewystarczająco dostosowane do rzeczywistej sytuacji materialnej poszczególnych gospodarstw domowych.

Kindergrundsicherung wprowadzić ma nowy model, gdzie wysokość wsparcia jest zależna od dochodu rodziny. To podejście ma zapewnić bardziej celowane wsparcie, przyczyniając się do wyrównania różnic społecznych. Nie są jednak na razie znane dokładne czynniki wpływające na wysokość świadczenia – będzie ono z pewnością powiązane z dochodami, czyli tym wyższe rodzinne, im niższe dochody.

Dzięki Kindergrundsicherung, rodziny o niższych dochodach mogłyby otrzymywać wyższe kwoty, podczas gdy rodziny o wyższych dochodach wciąż liczyć na wsparcie podstawowe. Nowy system ma również zminimalizować lukę, która dotychczas mogła występować między rodzinami kwalifikującymi się do różnych form wsparcia socjalnego.

Czy to oznacza koniec Kindergeld w Niemczech?

Dotychczasowe świadczenie Kindergeld od wielu lat stanowiło stały filar wsparcia dla niemieckich rodzin, pomagając w pokryciu podstawowych wydatków na dzieci. Zasady jego przyznawania, oparte głównie na liczbie dzieci i ich wieku, odzwierciedlały potrzebę równego dostępu do wsparcia, niezależnie od poziomu dochodów rodziny. Planowane zmiany mają jednak znacznie szerzej uwzględniać sytuację materialną gospodarstwa domowego, aby móc dostarczyć wyższe kwoty wsparcia najbardziej potrzebującym.

Reforma miałaby na celu nie tylko zmianę Kindergeld, ale również uproszczenie całego procesu przyznawania wsparcia dla rodzin, co dotychczas bywało skomplikowane i wymagało przechodzenia przez liczne formalności. Na ten moment nie wiadomo jednak, kiedy – i czy w ogóle – zapowiadane zmiany faktycznie wejdą w życie, ponieważ propozycje reformy są nadal na etapie dyskusji politycznych i brak jest wiążących terminów ich wdrożenia.

Kiedy realistycznie można spodziewać się wprowadzenia Kindergrundsicherung?

Realistycznie oceniając, Kindergrundsicherung nie zostanie wprowadzone przed drugą połową 2026 roku, a pełne wejście w życie reformy wydaje się obecnie bardziej prawdopodobne dopiero po 2027 roku. Wynika to przede wszystkim z problemów budżetowych oraz napięć politycznych wokół finansowania projektu. Program nie został zatwierdzony w budżecie, nie toczą się też obecnie otwarte, intensywne prace legislacyjne ani szeroka debata publiczna. Pojawiają się wprawdzie spekulacje, czy plan zostanie ostatecznie zrealizowany, jednak na ten moment brakuje konkretnych decyzji rządu, a temat wyraźnie ucichł.

W praktyce oznacza to, że nie warto obecnie opierać planów finansowych na założeniu, że Kindergrundsicherung zacznie obowiązywać w najbliższym czasie. Do momentu podjęcia jednoznacznych decyzji kluczowe pozostają aktualnie funkcjonujące rozwiązania, takie jak Kindergeld oraz obowiązujące ulgi podatkowe uwzględniane przy rozliczeniu podatku z Niemiec. To właśnie na nich należy się koncentrować przy planowaniu budżetu rodzinnego i rozliczeń podatkowych, ponieważ są to realne, obowiązujące instrumenty wsparcia.